Έρευνα   
Παλαιότερα

Περίληψη της έρευνας

Χαρτογράφηση ιδρυμάτων κλειστής παιδικής προστασίας και ιδρυμάτων που φιλοξενούν παιδιά με αναπηρίες στην Ελλάδα το 2014

Ερευνητικό πλαίσιο, σκοποί και μεθοδολογία
Η χαρτογράφηση έγινε από την Κατερίνα Νάνου ερευνήτρια –κοινωνική λειτουργό του Κέντρου Ερευνών Ρίζες, με την υποστήριξη του προγράμματος της Vodafone
“World of Difference” και των εταίρων της καμπάνιας Opening Doors campaign - Hope and Homes for Children UK and Eurochild. Η έρευνα διενεργήθηκε από το Ιανουάριο και ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2015 και αναφέρεται στην κατάσταση των παιδιών σε ιδρυματική φροντίδα του έτους 2014.

Η ερευνήτρια εντόπισε 85 ιδρύματα κλειστής παιδικής προστασίας και ιδρύματα που φιλοξενούν παιδιά με αναπηρίες σε όλη την Ελλάδα. Η χαρτογράφηση βασίστηκε στα αποτελέσματα ενός ερωτηματολογίου που στάλθηκε σε 76 ιδρύματα κλειστής παιδικής προστασίας , από τα οποία 62 απάντησαν σε όλα τα 19 ερωτήματα και τα 8 υποερωτήματα. Από τους υπόλοιπους 14 αποδέκτες η ερευνήτρια έλαβε μερικές απαντήσεις ή καθόλου και για αυτό το λόγο τα πληροφοριακά στοιχεία συμπληρώθηκαν από άλλες δευτερογενείς πηγές όπως 9Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας, Περιφέρεια Αττικής ή ιστοσελίδες των ιδρυμάτων).

Η καμπάνια «Opening Doors for Europe’s Children» «Ανοίγουμε δρόμους για τα παιδιά της Ευρώπης» που διενεργείται από το Eurochild και Hope and Homes for Children UK. Δραστηριοποιείται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο σε 12 χώρες και καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Εθνικές κυβερνήσεις να δώσουν προτεραιότητα στην μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα σε κοινοτικού τύπου οικογενειακή φροντίδα. Στην Ελλάδα συντονιστής της καμπάνιας είναι το Κέντρο Ερευνών Ρίζες υποστηριζόμενο και από άλλους εταίρους.
Βλέπε: www.openingdoors.eu


Κύρια ευρήματα

Τα ιδρύματα παραμένουν ως επικρατούσα μορφή του συστήματος παιδικής προστασίας και παιδιών με αναπηρίες, καθώς βρεφών και νηπίων.

Κατά το έτος 2014, εκτιμάται ότι 2,825 παιδιά και νέοι διαβιούσαν σε ιδρυματική φροντίδα, συγκριτικά με μόνο 309 παιδιά σε Αναδοχή. Σε τέσσερα από τα ιδρύματα που εξετάστηκαν φιλοξενούσαν περίπου 100 παιδιά το καθένα και μόλις δύο από το δείγμα είχαν δυναμικότητα και φιλοξενούσαν λιγότερα από 10 παιδιά. Τα περισσότερα ιδρύματα φιλοξενούσαν 30 παιδιά το καθένα. Παρά τη διεθνή και εγχώρια βιβλιογραφία που επισημαίνει τις αρνητικές επιπτώσεις της τοποθέτησης παιδιών κάτω των 3 ετών σε ιδρυματική φροντίδα, κατά προσέγγιση 182 παιδιά σε κλειστή ιδρυματική φροντίδα ήταν βρέφη και νήπια ηλικίας 0-3 ετών.
Τα περισσότερα Ιδρύματα είναι ιδιωτικού δικαίου και δεν υπάρχει Κρατική
ποιοτική εποπτεία

Μόνο 28 από τα 85 ιδρύματα κλειστής παιδικής προστασίας είναι Νομικά πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου – συγκεκριμένα το 1/3. Το υπολοιπόμενα 57 είναι είτε Νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (30), είτε νομικά προσώπα ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα (13), είτε εκκλησιαστικά (6) είτε άλλου είδους σωματεία (8). Μόνο μερικά ιδρύματα εφάρμοζαν ποιοτικούς κανόνες, όπως (Ποιοτική φροντίδα για Παιδιά) Quality4Children και δεν υπάρχει δημόσια ποιοτική εποπτεία στα ιδιωτικά ιδρύματα κλειστής παιδικής προστασίας.

Οι τρείς κύριοι λόγοι που τα παιδιά τοποθετούνται σε ιδρυματική φροντίδα αναφέρθηκε ότι είναι η αναπηρία, η παραμέληση και η κακοποίηση.

Από τα 2,825 παιδιά σε κλειστή ιδρυματική φροντίδα, τα 883 από αυτά είχαν κάποια αναπηρία. Οι ερωτηθέντες ανέφεραν την αναπηρία ως έναν από τους πιο σημαντικούς λόγους για την τοποθέτηση των παιδιών σε ιδρυματική φροντίδα, οι αμέσως επόμενοι λόγοι ήταν η παραμέληση και κακοποίηση που είχαν βιώσει τα παιδιά στο προηγούμενο περιβάλλον διαβίωσής τους. Ο λιγότερος σημαντικός λόγος εισαγωγής ήταν η ορφάνια των παιδιών.
Η πλειονότητα των ιδρυμάτων φιλοξένησε παιδιά Ελληνικής καταγωγής, ωστόσο φιλοξενήθηκαν παιδιά από πολλές διαφορετικές εθνικότητες με κύριες την Αλβανική, Βουλγάρικη, Ρουμάνικη και Νιγηριανή εθνικότητα.

Αν και η οικογενειακή επανένωση, η υιοθεσία και η αναδοχή πραγματοποιούνται σε κάποια ιδρύματα, πολλά παιδιά θα περάσουν το υπόλοιπο της παιδικής τους ηλικίας ακόμα και της νεαρής ενήλικης ζωής τους σε κλειστή ιδρυματική φροντίδα.

Το 2014 οι ερωτηθέντες ανέφεραν ότι, κατά προσέγγιση 124 παιδιά επανενώθηκαν με τις βιολογικές τους οικογένειες. Την ίδια χρονική περίοδο, 84 παιδιά υιοθετήθηκαν από τα 11 Δημόσια και Ιδιωτικά ιδρύματα που είχαν πρόγραμμα υιοθεσίας και μόνο 32 παιδιά τοποθετήθηκαν σε ανάδοχες οικογένειες.
Λίγοι νέοι (69 άτομα) έφυγαν από την ιδρυματική φροντίδα προκειμένου να ανεξαρτητοποιηθούν σε σχέση με την πλειονότητα. Σε αντίθεση με τα 760 νεαρά άτομα που ζουν σε ιδρυματική φροντίδα και είναι πάνω από 18 χρόνων, που αντανακλά την έλλειψη στήριξης και προετοιμασίας για τους νέους που θα φύγουν από την ιδρυματική φροντίδα και την ικανοποιητική μετάβασή τους στην ανεξάρτητη διαβίωση.

Πολλά ιδρύματα εξαρτώνται αποκλειστικά από τις ιδιωτικές χορηγίες και την εθελοντική προσφορά εργασίας.

Αρκετά ιδρύματα ανέφεραν ότι η κύρια πηγή εσόδων τους είναι οι ιδιωτικές χορηγίες. Η πλειονότητα των ερωτηθέντων επίσης ανέφεραν ότι εξαρτώνται από τους εθελοντές που στηρίζουν το αμειβόμενο επαγγελματικό προσωπικό, κατ΄εκτίμηση 26 εθελοντές για κάθε ίδρυμα. Μερικά ιδρύματα εμφανίζονται να εξαρτώνται αποκλειστικά από εθελοντές. Όταν ερωτήθηκαν για τις κύριες ανάγκες τους οι ερωτώμενοι ανέφεραν ότι χρειάζονται να συντηρήσουν ή ανανεώσουν τις κτιριακές τους εγκαταστάσεις παρά να προσλάβουν ή εκπαιδεύσουν το επιστημονικό τους προσωπικό.

Kύριες συστάσεις:

Καλούμε την Ελληνική κυβέρνηση να αναπτύξει Εθνική στρατηγική και ενιαίο εφαρμοστικό πρόγραμμα για μεταρρυθμίσεις στο σύστημα κλειστής παιδικής προστασίας που θα βασίζεται σε διεθνή πρότυπα και σε συνεργασία με τα κύρια ενδιαφερόμενα μέρη (θεματοφύλακες).

Οι κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών το 2009 σχετικά με την εναλλακτική φροντίδα παιδιών και τα συνοδευτικά εργαλεία προσφέρουν τις βάσεις για εθνικές μεταρρυθμίσεις. Η Κυβέρνηση πρέπει να προστρέξει στις κατευθυντήριες γραμμές που αναπτύχθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για την Μετάβαση από την Ιδρυματική στην Κοινοτικού τύπου οικογενειακή φροντίδα. Οι Ευρωπαϊκοί διαρθρωτικοί πόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν καταλυτικά για τις μεταρρυθμίσεις με απώτερο στόχο τις επενδύσεις σε κοινοτικές υπηρεσίες και υψηλής ποιότητας λύσεις εναλλακτικής φροντίδας.

Μέρος αυτής της στρατηγικής για την μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα σε κοινοτική οικογενειακού τύπου φροντίδα, με προτεραιότητα να προηγηθούν μια σειρά ενεργειών:
• Να στηριχθεί η μετάβαση από τα ιδρύματα των παιδιών κάτω των 3 ετών, συμπεριλαμβανομένης της αποφυγής νέων τοποθετήσεων.
• Να πραγματοποιηθεί μια εις βάθος αξιολόγηση όλων των παιδιών που βρίσκονται στην ιδρυματική φροντίδα και των οικογενειών τους, προκειμένου να αναπτυχθεί ένα σχέδιο μετάβασης από την ιδρυματική στην κοινοτικού τύπου οικογενειακή φροντίδα, με τη συμμετοχή ενός σχεδίου χρηματοδότησης για αυτή τη μετάβαση.
• Να στηριχθεί η ανάπτυξη μιας πολιτικής σε κοινοτικό επίπεδο που να περιλαμβάνει υπηρεσίες πρόληψης και ενίσχυσης των οικογενειών.
• Να στηριχθεί η ανάπτυξη προοπτικών υψηλής ποιότητας εναλλακτικών λύσεων, συμπεριλαμβανομένων της αλλαγής της νομοθεσίας για την Αναδοχή ώστε να επιταχυνθούν οι διαδικασίες και να επιτραπεί η απευθείας τοποθέτηση ( παρά να τοποθετείται πρώτα το παιδί σε ίδρυμα).
• Να ενδυναμωθεί και εκπαιδευτεί το σύστημα των υπευθύνων υπηρεσιών και να δημιουργηθεί μια εθνική βάση δεδομένων.

Συνιστούμε στην Κυβέρνηση, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και Κοινωνία των πολιτών να συνεργαστούν σε δράσεις ευαισθητοποίησης του κοινού για τις σοβαρές επιπτώσεις που προκαλεί η ιδρυματική φροντίδα και για τις διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις φροντίδας για τις οικογένειες και τα παιδιά χωρίς γονική μέριμνα.

www.roots-research-center.gr